MENU
Terwijl we 's ochtends aankomen voor een interview zijn Teun Castelein, Léon Zoet en Koert Schuil - twee mannen die hij kent van vroeger en die hem helpen met de installatie - druk bezig in de hitte om de keramieken onderdelen als een puzzel in elkaar te zetten. De parkiet krijgt steeds meer vorm en ze zijn bijna tot aan zijn nek. De onderkant is al gevuld met beton, meer naar boven toe wordt het een mix van schuimplaat en gewapend beton. "1 april 2025 was de oorspronkelijke deadline", grappen de mannen. Het kunstwerk blijkt een monsterklus: keramiek is eerst klei, en zodra je die in de oven doet verandert die altijd een beetje van vorm en grootte. Het is daarom enorm passen en meten om alles netjes aan te laten sluiten. "Straks komen de schouders erop en daarna de kop, waarbij één oog de kant van de stad in kijkt en de andere naar Noord", vertelt Zoet. Ze zijn sinds begin mei aan het opbouwen en hopen in juli klaar te zijn.
Castelein omschrijft zichzelf als een kritische kunstenaar met humor. "Er zit altijd een glimlach of een knipoog in mijn werk, maar het kaart altijd iets aan." Zijn eerdere projecten - zoals Rederij Lampedusa, waarbij voormalige vluchtelingenboten rondvaarten maken op de Amsterdamse grachten, en de Bijlmer Hammam in een voormalige gevangenis - gingen over mensen die voor hun plek moeten vechten. De halsbandparkiet sluit daar naadloos op aan. "Die vogel is al meer dan vijftig jaar onderdeel van de stad, maar er zijn nog steeds mensen die roepen dat hij terug moet naar zijn eigen land. Terwijl als je kijkt naar de standbeelden in Amsterdam - Vondel, Spinoza, Anne Frank - die zijn allemaal van mensen die hier niet vandaan kwamen. Dat vind ik een mooie traditie om voort te zetten."
De parkiet is, zoals Castelein het noemt, de meest gepolariseerde vogel van Nederland. Althans, niet de vogel zelf, maar het debat eromheen. "De exoot maakt lawaai, is brutaal en zou andere vogels verdrijven. Maar onderzoek wijst uit dat inheemse soorten als de boomklever en de grote bonte specht er nauwelijks onder lijden." Dat brutale trekt Castelein juist aan. Het beeld is een eerbetoon aan een vogel die gewoon besloot te blijven."We hebben een dubieuze traditie van alles hierheen slepen: vogels, producten, zelfs mensen. En als de vrijheid dan gepakt wordt en het gaat de vogel voor de wind, dan vinden we dat kennelijk lastig. Dat moeten we omdraaien. Wees trots en zeg: wat fijn dat je er nog bent! Dat zegt dit beeld. Je mag er zijn vreemde vogel."
Het ontwerp won in 2023 een bewonersstemming waarbij buurtbewoners mochten kiezen uit drie voorstellen. Tussen schetsontwerp en het definitieve beeld is veel veranderd, vertelt Castelein. Het is zijn eerste werk met keramiek als materiaal, en gelijk uitdagend vanwege de grootte. Voor de uitvoering werkt hij samen met kunstenaar Rob Daenen van keramiekstudio Struktuur 68in Den Haag, een studio die al decennialang grote keramische werken voor de openbare ruimte maakt. "Ik maakte een schaalmodel van klei en zei tegen Rob: dit moeten we nu tien keer zo groot maken. Hij gaf geen krimp. Dat vond ik echt verbazingwekkend."
Het idee voor het beeld ontstond uit wat Castelein om zich heen zag in Overhoeks: de parkieten die neerstrijken bij Sixhaven, de keramische vogeltjes achter ramen in de Van der Pekbuurt, de straatnaam Ceramiquelaan vlakbij. "Alles wat ik hier op honderd meter heb gezien zit erin." Hij werkt deels in Noord, aan de Breitner Academie waar hij eerstejaars studenten begeleidt. Het schaalmodel van de parkiet maakte hij daar, met hulp van studenten.
De juiste kleur groen bleek een enorme zoektocht. Na veel testen viel de keuze op een groen pigment dat in de jaren zeventig veel gebruikt werd maar inmiddels bijna nergens meer te vinden is. Een bevriende kunstenaar bleek nog een paar potten te hebben staan, net genoeg voor de parkiet. "Naast dat de kleur paste, vond ik het ook mooi omdat de halsbandparkiet ook in die tijd in Nederland arriveerde."
De oorspronkelijk roze sokkel - inmiddels geel - was een verwijzing naar de halsband van de vogel en naar de LHBTQIA+-gemeenschap. De kleur verdween op aandringen van de onafhankelijke selectiecommissie, die vond de kleur te fel en niet passen bij de groene parkiet. Castelein was het er uiteindelijk mee eens. "Het punt van het beeld is juist dat het voor iets breders staat. Dat iedereen zich erin kan herkennen."
Soms maakt hij zich zorgen over Noord. "De rauwheid die er nog is, vind ik heel fijn. Maar dat verdwijnt snel." Hij begrijpt de zorgen van Verdedig Noord als hij ziet wat er bij bijvoorbeeld het Hamerkwartier gebeurt, maar ook door de komst van dit soort nette, aangeharkte wijken als Overhoeks. "Ik hoop dat de mix in Noord blijft. Dit beeld staat ook voor die mix."
Castelein slaapt slecht. "Ik balanceer de hele tijd tussen doodsangst en euforie." Het is zijn eerste permanente werk in de openbare ruimte. "Ik heb altijd geweigerd om beelden te maken. Ik vond acties en tijdelijke interventies interessanter. En nu staat er iets wat er - laten we zeggen - honderd jaar moet blijven staan." Hij lacht. "Of langer. Ik vind het een mooi idee dat als Amsterdam over duizend jaar onder water staat, die parkiet er nog boven uitsteekt. En dat archeologen zich afvragen: waarom hebben ze zo'n groot ding gemaakt van die vogel? Was het een heilige vogel? Aanbaden ze hem?"
Op 28 augustus om 16:00 uur wordt 'Standbeeld voor de Halsbandparkiet' officieel onthuld. Het wordt een vliegerfestijn - waarbij scholen en buurtbewoners vliegers maken met als thema 'vreemde vogels'. Mocht je nieuwsgierig zijn, er is vandaag (zaterdag 27 juni) om 15:00 uur ook de kans een rondleiding bij het beeld te krijgen. Aanmelden kan via een bericht aan Teun Castelein.
Text & Foto's: Lieve Sonderen ©
